1. Podjęcie uchwały. Pierwszym krokiem, który należy wykonać, aby zamknąć spółkę z o.o., jest podjęcie przez wspólników odpowiedniej uchwały. Uchwała powinna zawierać trzy elementy: decyzję o rozwiązaniu spółki, o postawieniu spółki w stan likwidacji oraz o tym, kto będzie sprawował funkcję likwidatorów (zazwyczaj Ujęcie środka trwałego w ewidencji pozabilansowej może odbywać się, na podstawie dowodu "LT - Likwidacja środka trwałego", zapisem: Wn konto 09-1 "Środki trwałe w likwidacji". Natomiast jeżeli środek trwały zostanie fizycznie zlikwidowany, to jego wartość należy z tego konta wyksięgować, zapisem: "Środki trwałe w likwidacji". W ramach e-Doręczeń nie można aktualizować adresu zameldowania i zamieszkania – to są dane, które zmienisz we wniosku o zmianę danych firmy w CEIDG lub w urzędzie gminy. W skrzynce do e-Doręczeń możesz zaktualizować adres siedziby firmy i adres do korespondencji. Aby zaktualizować adres do korespondencji w usłudze e-Doręczeń: Likwidacja niepodjętego depozytu z mocy prawa następuje w razie niepodjęcia depozytu przez uprawnionego, mimo upływu terminu do odbioru depozytu. 2. Termin do odbioru depozytu wynosi 3 lata od dnia doręczenia wezwania do odbioru uprawnionemu lub wezwania, o którym mowa w art. 6 ust. 5. Art. W celu pokazania, jakie są przykładowe procedury, skontaktowałem się z jednym z banków (padło na PKO BP) z pytaniem, jak zlikwidować konto po zmarłym. Śmierć właściciela konta – PKO BP Załóżmy, że zmarła osoba w PKO BP miała konto indywidualne, na którym zgromadziła pewną sumę środków. Gdzie przechowywać dokumentację księgową? – biurze rachunkowym. Co ważne, miejsce przechowywania dokumentów należy wskazać w zgłoszeniu NIP-2 w segmencie B. 10.2. Jeśli zdecydujemy się na zmianę miejsca przetrzymywania dokumentacji już w trakcie prowadzenia działalności, musimy ten fakt zgłosić do urzędu skarbowego do 15 dni SLMr. Likwidując działalność gospodarczą przedsiębiorca musi dopełnić szeregu czynności. Po pierwsze złożyć wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG. Konieczne jest też sporządzenie wykazu składników majątku oraz spisu z natury. Jak wygląda proces likwidacji w przypadku podatników VAT? Jak rozliczyć podatek dochodowy? Spis treści: 1. Wykreślenie z CEIDG 2. Likwidacja działalności – czynny podatnik VAT 3. Obliczenie podatku VAT i rozliczenie PIT 4. Przychód i obowiązki po likwidacji Redakcja poleca: Pakiet żółtych książek - Podatki 2018 Wykreślenie z CEIDG Najbardziej znaną formą prowadzenia biznesu jest jednoosobowa działalność gospodarcza, której podstawą funkcjonowania jest wniosek o wpis w CEIDG. Zarówno założenie, zawieszenie jak i likwidacja musi zostać zaznaczona w CEIDG. Wszystkich czynności dokonuje się na podstawie wniosku składanego na odpowiednim formularzu. Należy pamiętać, że wszystkie czynności są traktowane jako wpis do CEIDG. Likwidacji działalności dokonuje się w pierwszej kolejności poprzez złożenie wniosku o wykreślenie wpisu na formularzu CEIDG-1. Przedsiębiorca ma na to 7 dni od dnia trwałego zaprzestania prowadzenia działalności. We wniosku w polu 01 należy zakreślić punkt – wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG. Co ważne konsekwencją wykreślenia wpisu nie jest usunięcie wszystkich informacji o danej firmie a jedynie zaznaczenie wzmianki o dacie wykreślenia. Należy pamiętać, że likwidacja działalności wiąże się z szeregiem czynności, które należy dopełnić. Przede wszystkim podstawowa kwestia to wyrejestrowanie z ZUS. Co prawda Centralna Ewidencja przekaże informację dotyczącą likwidacji zarówno do ZUS, jak i do Urzędu Skarbowego czy GUS. Jeżeli przedsiębiorca prowadzi jednoosobową działalność i nie zatrudnia pracowników, wówczas składa do ZUS wypełniony formularz ZUS ZWUA o wyrejestrowanie z ZUS. Tak samo postępuje się w przypadku innych osób podlegających ubezpieczeniom zdrowotnym przedsiębiorcy. Chcesz otrzymywać więcej informacji? Zapisz się na nasz newsletter! Likwidacja i ponowne rozpoczęcie działalności a zwolnienie z VAT Likwidacja działalności – czynny podatnik VAT Przedsiębiorca, który chce zlikwidować działalność, a jest czynnym podatnikiem VAT zobowiązany jest do wyceny składników majątku oraz do sporządzenia spisu z natury. Sporządzenie wskazanych ewidencji dokonuje się dla celów: PIT – dokonuje się wykazu składników majątku, które obejmują wszystkie dobra materialne i niematerialne, z których przedsiębiorca rozliczał się podczas prowadzenia działalności. Wykaz składników będzie stanowił podstawę do zamknięcia KPiR. Wraz z wykazem majątku dokonuje się spisu z natury, czyli wykazu towarów i materiałów, które znajdują się w dniu likwidacji. Spis ten jest formą remanentu, którzy sporządza się na koniec działalności, a który pozwala określić wysokości dochodu, od którego przedsiębiorca odprowadzał zaliczki na podatek dochodowy. O wycenie majątku dla celów PIT należy poinformować wcześniej urząd skarbowy, VAT – sporządza się spis z natury, podobnie jak w przypadku PIT, z zastrzeżeniem, że będzie on obejmował prócz wszystkich towarów również: wyposażenie, środki trwałe, grunty i energię, jeżeli podatnik miał do nich prawo. Wykaz musi jednak obejmować tylko te składniki majątku, od których przedsiębiorca miał prawo obniżenia podatku należnego o wysokość kwoty podatku naliczonego. Podatnik zobowiązany jest dołączyć informację o spisie z natury i wyliczonej wartości podatki należnego do ostatniej deklaracji podatkowej, w zależności czy przedsiębiorca rozlicza się miesięcznie, czy kwartalnie (VAT-7 lub VAT-7k). Pobierz formularz: VAT-7 i VAT-7k Likwidacja spółki jawnej Obliczenie podatku VAT Sporządzenie spisu z natury to podstawowy obowiązek przedsiębiorcy. Na podstawie spisu podatnik może obliczyć wysokość podatku VAT do zapłaty. W takim przypadku przedsiębiorcy najczęściej korzystają z usług księgowych bądź biur rachunkowych, wówczas jest to znacznie sprawniejsza procedura. W praktyce obliczenie VAT oznacza, że przedsiębiorca będzie musiał zwrócić wartość podatku VAT państwu, w związku z odliczeniami, jakich dokonywał przez okres prowadzonej działalności. Wyliczenia dokonuje się na podstawie cen rynkowych (a nie pierwotnego zakupu), wobec czego będzie on niższy. Przed dokonaniem wyliczenia warto przeanalizować i przejrzeć składniki majątku, które mogą nie mieć już żadnej wartości rynkowej. Wówczas przedsiębiorcę ominie konieczność zapłaty podatku VAT. Podatnik VAT likwidujący działalność powinien również pamiętać o uwzględnieniu w spisie środki trwałe, od których częściowo odliczał VAT oraz środki trwałe w całości zamortyzowane, w stosunku do których można było odliczyć podatek VAT. Należy pamiętać, że w przypadku całkowicie zamortyzowanego środka bierze się jednak pod uwagę jego wartość rynkową i nie należy traktować go jako środek o wartości zerowej. W zakresie rozliczania się z podatku VAT przedsiębiorca zobowiązany jest do zgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego faktu zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT. Dokonuje się tego na formularzu VAT – Z: Pobierz formularz: VAT-Z Dodatkowo przedsiębiorca powinien złożyć w urzędzie skarbowym ostatnią deklarację VAT dotyczącą bieżącego okresu rozliczeniowego wraz z informacją o sporządzonym spisie z natury. Co warto wiedzieć o likwidacji spółki cywilnej? Deklarację należy złożyć w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po bieżącym okresie rozliczeniowym. Rozliczenie podatku dochodowego Likwidując działalność gospodarczą przedsiębiorca powinien wiedzieć, że majątek firmowy staje się wtedy jego majątkiem prywatnym. Oznacza to, że przedsiębiorca nie będzie zobowiązany do zapłaty podatku dochodowego. W takim przypadku istnieje jednak możliwość sprzedaży składników majątku, jednakże wtedy może powstać przychód z działalności gospodarczej nawet wówczas, gdy jest ona już zlikwidowana. Przedsiębiorca zobowiązany jest do zapłaty podatku dochodowego, jeżeli z dniem sprzedaży majątku nie minęło 6 lat od pierwszego dnia miesiąca po miesiącu, w którym nastąpiła likwidacja. Wówczas należy zapłacić zaliczkę na podatek dochodowy (tak, jakby w dalszym ciągu prowadzona była działalność) i wykazać dochód ze sprzedaży w rocznym rozliczeniu PIT. Analogicznie przedstawia się sytuacja, jeżeli podatnik rozliczał się na podstawie podatku liniowego. Wówczas należy obliczyć zaliczkę na podatek na zasadach dotyczących podatku liniowego. Po upływie 6 – letniego terminu firmowy majątek będzie podlegał sprzedaży bez konieczności opłacania podatku dochodowego. Ponadto nie powstanie po stronie nabywcy obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, za wyjątkiem wykupu nieruchomości). Rozliczenie roczne PIT zamiast zaliczki Przychód po zakończeniu likwidacji Może zdarzyć się sytuacja, że po zakończeniu działalności i pełnej likwidacji przedsiębiorca otrzyma zaległe należności od kontrahentów z tytułu wystawionych faktur. Wówczas zobowiązany jest do zaksięgowania ich w ten sam sposób jak podczas prowadzonej działalności. Dodatkowo nie można zapominać o zapłaceniu zaliczki na podatek dochodowy. Znakiem tego fakt likwidacji działalności nie wiąże się z zakończeniem prowadzenia KPiR. Jest to ważne szczególnie, gdy przedsiębiorca po likwidacji będzie sam zajmował się księgowaniem. W KPiR można ujmować jedynie koszty, które powstały podczas funkcjonowania działalności gospodarczej. Nie można zatem zaliczać w koszty wydatków powstałych po zlikwidowaniu działalności. Analogiczne jest przy rozliczaniu faktur – te, które zostały wystawione po zamknięciu działalności nie podlegają rozliczeniu. W przypadku, gdy przedsiębiorca korzystał z kas fiskalnych przy sprzedaży powinien liczyć się z dodatkowymi obowiązkami. W momencie likwidacji należy zawiadomić pracownika urzędu skarbowego o konieczności rozliczenia kasy fiskalnej. Wówczas w obecności urzędnika dokonuje się odczytu pamięci kasy. Przedsiębiorca ma prawo sprzedać kasę, ale musi pamiętać o sporządzeniu stosownego protokołu. Jeżeli jednak przy zakupie kasy fiskalnej korzystał z ulgi, a kasę użytkował w okresie krótszym niż 3 lata to wówczas musi zwrócić do urzędu skarbowego kwotę odliczoną z tytułu ulgi na zakup. Porozmawiaj o tym na naszym FORUM! Obowiązki po likwidacji Należy wiedzieć, że likwidacja firmy nie wiąże się z likwidacją firmowej dokumentacji. Przedsiębiorca po zamknięciu działalności zobowiązany jest przechowywać dokumentację przez okres 5 lat, licząc od końca roku, w którym dany dokument został sporządzony. Obowiązek ten dotyczy wszystkich faktur, rachunków, wydruków z KPiR czy nawet potwierdzeń zapłaty. Urząd skarbowy ma bowiem prawo przeprowadzić kontrolę podatkową nawet u przedsiębiorców, którzy zlikwidowali działalność. Ryzyko kontroli jest większe w szczególności u podatników VAT, którzy w trakcie likwidacji ubiegali się o zwrot podatku. Czy w sklepie internetowym konieczna jest kasa fiskalna? Im dłużej prowadzimy działalność gospodarczą, tym większe robi się firmowe archiwum. Warto wiedzieć, jak długo trzeba przechowywać dokumentację księgową, kadrową i płacową. Im dłużej prowadzimy działalność gospodarczą, tym większe robi się firmowe archiwum. Warto wiedzieć, jak długo trzeba przechowywać dokumentację księgową, kadrową i płacową. Dokumentacja pracownicza – omówione zagadnienia: 1. Dokumenty dla urzędu skarbowego 2. ZUS – dokumentacja przedsiębiorcy 3. ZUS – dokumentacja pracownicza Dokumenty dla urzędu skarbowego Termin: 5 lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego (w związku z czym termin przedłuża się w praktyce do 6 lat) Biuro Rachunkowe – dedykowana księgowa Polecamy nasz materiał video: Jak długo trzeba przechowywać dokumentację w firmie? Dokumentacja firmy to dokumenty dla urzędu skarbowego, dokumentacja przedsiębiorcy oraz dokumentacja pracownicza. Każde z nich mają inny czas obowiązkowego przechowywania. Dokumenty: Księga przychodów i rozchodów lub ewidencja przychodów Rejestry zakupu i sprzedaży VAT Dowody księgowe – faktury, rachunki, dowody wewnętrzne, inne dokumenty, potwierdzające przychody i koszty Ewidencje – np. środków trwałych, wyposażenia, przebiegu pojazdów Deklaracje – VAT oraz roczne PIT Potwierdzenia zapłaty PIT Protokoły – likwidacji, zniszczonych towarów, spisu z natury Przykład. Prowadząc firmę bez przerwy od 2008 r., w 2017 r. możemy zniszczyć dokumentację do 2010 r. włącznie: Termin złożenia zeznania i uregulowania podatku za 2010 r. – 30 kwietnia 2011 r. Termin 5 lat od końca 2011 r. – koniec 2016 r. ▲ wróć na początek ZUS – dokumentacja przedsiębiorcy Termin: 5 lat, licząc od daty złożenia dokumentu w ZUS Uwaga! Skrócony do 5 lat termin został wprowadzony 1 stycznia 2012 r. Dokumentacja przekazana do ZUS przed tym terminem powinna być przechowywana przez przynajmniej 10 lat. Księgowość Internetowa – 30 dni za darmo Dokumenty: Zgłoszeniowe – np. ZUS ZUA, ZUS ZWUA Rozliczeniowe – np. ZUS DRA Przykład. Właściciel prowadzi działalność od 2008 r. Zatem na koniec 2017 r. dokumenty: Zgłoszeniowe, złożone 5 maja 2008 r. Powinien nadal przechowywać – termin upłynie 5 maja 2018 r. ZUS DRA – złożone 10 listopada 2012 r. (gdy nie zatrudniał pracowników, ale zmienił podstawę opłacania składek) Może zniszczyć – termin upłynął 10 listopada 2017 r. ZSU DRA – złożone 15 grudnia 2012 r. (gdy zatrudnił pracownika) Może zniszczyć – termin upłynął 12 grudnia 2017 r. ZUS DRA – składane do 15 każdego miesiąca w latach 2013 – 2017 Powinien nadal przechowywać ▲ wróć na początek ZUS – dokumentacja pracownicza Termin: 50 lat, licząc od dnia, w którym pracownik zakończył pracę w firmie Program do faktur – Darmowe konto Dokumenty: Listy płac Karty wynagrodzeń Inne dokumenty, będące podstawą wyliczania renty lub emerytury Przykład. We wrześniu 2017 r. przedsiębiorca odnalazł karty wynagrodzeń pracowników: X, który odszedł z firmy z końcem kwietnia 1967 r. – dokumentacja może zostać zniszczona, 50 lat upłynęło 30 kwietnia 2017 r. Y, który odszedł z firmy 31 grudnia 1967 r. – dokumentacja powinna być przechowywana przynajmniej do 31 grudnia 2017 r. Z, który zakończył pracę 31 maja 2001 r. – dokumentacja powinna być przechowywana przynajmniej do 31 maja 2051 r. ▲ wróć na początek Wiesz, jak długo przechowywać dokumenty. Ale czy wiesz, że niektóre możesz przechowywać elektronicznie? Sprawdź – i zaoszczędź! UWAGAZachęcamy do komentowania naszych artykułów. Wyraź swoje zdanie i włącz się w dyskusje z innymi czytelnikami. Na indywidualne pytania (z zakresu podatków i księgowości) użytkowników odpowiadamy przez e-mail, czat lub telefon – skontaktuj się z nami. Dodając komentarz na blogu, przekazujesz nam swoje dane: imię i nazwisko, adres e-mail oraz treść komentarza. W systemie odnotowywany jest także adres IP, z wykorzystaniem którego dodałeś komentarz. Dane zostają zapisane w bazie systemu WordPress oraz Disquss. Twoje dane są przetwarzane na podstawie Twojej zgody, wynikającej z dodania komentarza. Dane są przetwarzane wyłącznie w celu opublikowania komentarza na blogu. Dane w bazie systemu WordPress są w niej przechowywane przez okres funkcjonowania bloga. Dane w systemie Disquss zapisują się na podstawie Twojej umowy zawartej z firmą Disquss. O szczegółach przetwarzania danych przez Disquss dowiesz się ze strony. Zachęcamy do komentowania naszych artykułów. Wyraź swoje zdanie i włącz się w dyskusje z innymi czytelnikami. Na indywidualne pytania (z zakresu podatków i księgowości) użytkowników odpowiadamy przez e-mail, czat lub telefon – skontaktuj się z nami. Administratorem Twoich danych osobowych jest IFIRMA z siedzibą we Wrocławiu. Dodając komentarz na blogu, przekazujesz nam swoje dane: imię i nazwisko, adres e-mail oraz treść komentarza. W systemie odnotowywany jest także adres IP, z wykorzystaniem którego dodałeś komentarz. Dane zostają zapisane w bazie systemu WordPress. Twoje dane są przetwarzane na podstawie Twojej zgody, wynikającej z dodania komentarza. Dane są przetwarzane w celu opublikowania komentarza na blogu, jak również w celu obrony lub dochodzenia roszczeń. Dane w bazie systemu WordPress są w niej przechowywane przez okres funkcjonowania bloga. O szczegółach przetwarzania danych przez IFIRMA dowiesz się ze strony polityki prywatności serwisu Może te tematy też Cię zaciekawią 18. 02. 2018 | Marzena Walkiewicz Powstanie należności jest wynikiem przeprowadzanych transakcji sprzedaży z kontrahentami. Bardzo często zdarza się, że kontrahenci z nieznanych nam powodów decydują się o nieregulowaniu swojego zobowiązania. Wszelkiego rodzaju należności należy wprowadzić do ksiąg rachunkowych na dzień nabycia bądź ich dzień powstania, o czym można przeczytać w art. 28 ust. 11 pkt 2 ustawy o rachunkowości, w myśl której, należności nabyte lub powstałe ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień nabycia lub powstania: zapasy rzeczowych składników aktywów obrotowych - według cen nabycia lub kosztów wytworzenia; należności i zobowiązania, w tym również z tytułu pożyczek - według wartości nominalnej. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o rachunkowości powinno się nie rzadziej niż na dzień bilansowy wyceniać posiadane należności i udzielone pożyczki w kwocie wymaganej zapłaty z zachowaniem zasady ostrożności. Zasada ostrożności nakazuje podczas wyceny uwzględniać realną utratę wartości aktywów. W praktyce oznacza to, że na dzień bilansowy spółka powinna dokonać oceny stopnia prawdopodobieństwa w jakim jest szansa, aby dłużnik uregulował swoje zobowiązanie, które widnieje w księgach rachunkowych jako należność. Każda spółka, aby mieć kontrolę nad faktycznym stanem swoich należności, powinna na bieżąco uaktualniać wiekowanie należności, na podstawie którego może ocenić, czy spłata poszczególnych należności przez nabywców może być zagrożona lub takie, których wyegzekwowanie może być znacznie utrudnione w wyniku upadłości dłużnika – wówczas następuje realna utrata ich wartości. Tego typu należności należy zaktualizować w księgach rachunkowych poprzez dokonanie odpisu aktualizującego. Należy pamiętać, iż dokonanie odpisów aktualizujących jest niezwykle ważne podczas zamknięcia roku obrotowego jednostki. Jednostki sporządzające sprawozdanie finansowe mają obowiązek utworzenia odpisu aktualizującego należności, które są obarczone ryzykiem niespłacalności. Taki zabieg ma na celu urealnienie wartości należności na dzień bilansowy, przez co obraz sprawozdania nie jest istotnie zniekształcony. Kwestia odpisów według ustawodawcy oraz rodzaje należności Każda jednostka powinna indywidualnie zawrzeć w polityce rachunkowości ogólne zasady stosowania odpisów aktualizujących. Dokładne kwestie związane z należnościami i odpisami aktualizującymi normuje art. 35b ustawy o rachunkowości w myśl którego: Wartość należności aktualizuje się uwzględniając stopień prawdopodobieństwa ich zapłaty poprzez dokonanie odpisu aktualizującego, w odniesieniu do: 1) należności od dłużników postawionych w stan likwidacji lub w stan upadłości oraz w stosunku do których zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne lub został złożony wniosek o zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu - do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem należności, zgłoszonej likwidatorowi lub sędziemu-komisarzowi w postępowaniu upadłościowym lub umieszczonej w spisie wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym; 2) należności od dłużników w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza lub jedynie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego - w pełnej wysokości należności; 3) należności kwestionowanych przez dłużników oraz z których zapłatą dłużnik zalega, a według oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna - do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem należności; 4) należności stanowiących równowartość kwot podwyższających należności, w stosunku do których uprzednio dokonano odpisu aktualizującego - w wysokości tych kwot, do czasu ich otrzymania lub odpisania; 5) należności przeterminowanych lub nieprzeterminowanych o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców - w wysokości wiarygodnie oszacowanej kwoty odpisu, w tym także ogólnego, na nieściągalne należności. Należnościami przedawnionymi są należnościami do których nie mamy możliwości prawnego ich dochodzenia, gdyż minął określony w przepisach kodeksu cywilnego czas. Termin przedawnienia należności handlowych wynosi 2 lata. Należnościami umorzonymi są należności z których jednostka zwolniła dłużnika z regulacji długu. Jednakże, aby umorzenie wierzytelności było skuteczne, dłużnik musi wyrazić na nie zgodę. Organy skarbowe jednomyślnie stwierdzają, iż po uzyskaniu takiej zgody od dłużnika, jednostka może zarachować umorzone należności jako koszty podatkowe. Zazwyczaj zwolnienie dłużnika z regulacji długu występuje podczas niewielkiej kwoty należności, w przypadku których wystąpienie na drogę sądową byłoby droższe niż odzyskanie samej należności. Należności nieściągalne są to należności w przypadku których udokumentowany został brak możliwości dochodzenia przez wierzyciela uzyskania zapłaty. Jest to przykładowo postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszeniu upadłości, bowiem majątek dłużnika nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego czy też dokument potwierdzający brak majątku, z którego można by było pokryć należność. Aspekt podatkowy Ustawodawca przewiduje możliwość zaliczenia odpisów aktualizujących należności do kosztów podatkowych, które zostały utworzone zgodnie z ustawa o rachunkowości, od części należności, która uprzednio zaliczona była do przychodów należnych, zaś ich nieściągalność została uprawdopodobniona, co wynika z literalnego brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 26a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. W związku z powyższym jednostka będąc czynnym podatnikiem VAT, do kosztów uzyskania przychodu zaliczy jedynie wartość netto z faktury, która spowodowała wystąpienie należności. Zaś w przypadku jednostek, które nie są czynnym podatnikiem, będzie to już wartość brutto faktury. Ewidencja rachunkowa odpisów aktualizujących Odpisy aktualizujące ewidencjonujemy w księgach rachunkowych w zależności od typu należności. Wynika to stricte z art. 35b ust. 2-4 ustawy o rachunkowości, w myśl której: 2. Odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub do kosztów finansowych - zależnie od rodzaju należności, której dotyczy odpis aktualizacji. 3. Należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne zmniejszają dokonane uprzednio odpisy aktualizujące ich wartość. 4. Należności, o których mowa w ust. 3, od których nie dokonano odpisów aktualizujących ich wartość lub dokonano odpisów w niepełnej wysokości, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych. Jeżeli chodzi o prezentację odpisów aktualizujących w sprawozdaniu finansowym, to pomniejszają one aktualny stan należności jednostki. Ewidencja w księgach rachunkowych przebiega następująco: Strona WN konto 761Konto 761 - Pozostałe koszty operacyjne (Kosztowe) 761 "Pozostałe koszty operacyjne" lub konto 751Konto 751 - Koszty finansowe (Kosztowe) 751 "Koszty finansowe", Strona MA konto 290Konto 290 - Odpisy aktualizujące rozrachunki (Aktywno-pasywne) 290 "Odpis aktualizujące wartość należności". W przypadku, gdy po utworzeniu odpisu aktualizującego stwierdzone zostanie umorzenie należności, przedawnienie bądź należność zostanie uznana za nieściągalną, wówczas w księgach rachunkowych należy pomniejszyć odpis aktualizujący oraz wyksięgować należność z konta rozrachunkowego dłużnika, co ewidencjonujemy następująco: Strona WN konto 290Konto 290 - Odpisy aktualizujące rozrachunki (Aktywno-pasywne) 290 "Odpis aktualizujące wartość należności". Strona MA konto 200Konto 200 - Rozrachunki z odbiorcami (Aktywne) 200 "Rozrachunki z odbiorcami”. Zatrudnianie nowych pracowników, prowadzenie szkoleń i archiwizowanie dokumentów to tylko część obowiązków, które musi wykonać każdy przedsiębiorca. Okazuje się, że jednym z najważniejszych zadań pracodawcy jest zniszczenie dokumentów księgowych. Kiedy należy to zrobić i w jaki sposób je zlikwidować? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz w tym artykule. Dlaczego dokumenty księgowe należy zniszczyć?Okres przechowywania dokumentów księgowych – kiedy można je zniszczyć?Najważniejsze zasady niszczenia dokumentów księgowychProcedura niszczenia dokumentów księgowych – jak przebiega?Protokół niszczenia dokumentów księgowychJak wybrać firmę do niszczenia dokumentów księgowych?Dlaczego warto zlecić niszczenie dokumentów księgowych profesjonalnej firmie? Dlaczego dokumenty księgowe należy zniszczyć? Po pierwsze dokumenty księgowe, które przechowywano 20 lat, zajmują miejsce w archiwum i zazwyczaj nie są wykorzystywane. Po drugie zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, Dz. U. 2002 r. Nr 101 poz. 926, ze zm. przedsiębiorstwa i instytucje zobowiązują się do ochrony informacji, przechowywania ich, a następnie usuwania. Pamiętaj, że naruszenie prawa wiąże się z nałożeniem kar, które szczegółowo opisano w obwieszczeniu. Okres przechowywania dokumentów księgowych – kiedy można je zniszczyć? Zanim zniszczymy dokumenty księgowe, musimy przeanalizować, które pisma się przedawniły. Co więcej, warto sprawdzić, czy nie pojawiły się zmiany w prawie, w kwestii terminu przechowywania danych. W 2019 roku opublikowano nowe rozporządzenie, które dotyczy przetrzymywania zaakceptowanych rocznych sprawozdań finansowych. Według przepisów czas gromadzenia tego rodzaju dokumentów został skrócony do 5 lat. Pozostałe akty natomiast obowiązują wcześniejsze postanowienia, zatem: księgi rachunkowe, karty wynagrodzeń pracowników i podobne dokumenty, dokumentacje dotyczące środków trwałych w budowie oraz przyjętego sposobu prowadzenia rachunkowości, dokumentacje inwentaryzacyjne przechowujemy minimum 5 lat. Materiały dotyczące rękojmi i reklamacji, a także dowody księgowe dotyczące wpływów ze sprzedaży detalicznej stanowią wyjątek. Te pierwsze należy przetrzymywać rok po utracie ważności lub uwzględnieniu reklamacji. Drugi typ dokumentów wymaga od nas utrzymywania ich do chwili podsumowania sprawozdania finansowego w roku obrotowym. Co więcej, zadaniem konsumentów, pełniących funkcję powierników składników aktywów, jest wcześniejsze rozliczenie. Nie wolno zapomnieć także o szczegółowych procedurach składowania dokumentów – jeśli w 2018 roku właściciel zamknął rok podatkowy, a zeznania złożył w 2019, to do 2024 musi magazynować teczki. Najważniejsze zasady niszczenia dokumentów księgowych Jakie są zasady niszczenia dokumentów księgowych? To najczęściej zadawane pytanie przez naszych klientów. Proces likwidacji zależy od ilości i formy materiałów. Coraz częściej korporacje decydują się na skorzystanie z usług innej firmy, ponieważ zbiory informacji znajdują się w kilkuset segregatorach lub na nośnikach elektronicznych. Zniszczenie ich okazuje się problematyczne, a domowe warunki nie pozwalają na zrealizowanie kluczowej czynności. Niektóre marki jednak korzystają z alternatywnego rozwiązania i posiłkują się na początku selekcją do pojemników, które w następnym etapie przewożą do siedziby, w której zostaną zutylizowane. Procedura niszczenia dokumentów księgowych – jak przebiega? W każdej działalności procedury niszczenia dokumentów księgowych przebiegają inaczej. W Esbud wygląda to następująco: Składasz zamówienie telefonicznie lub mailowo. Przyjmujemy zlecenie i przyjeżdżamy na miejsce odbioru danych. Sprawdzamy wagę dokumentów oraz transportujemy je do naszego zakładu. Niszczymy dokumentację przy pomocy niszczarki EBA Tarnator. Sporządzamy protokół zniszczenia oraz potwierdzenie Karty Przekazania Odpadów. Protokół niszczenia dokumentów księgowych Jednym z dokumentów potwierdzających niszczenie dokumentów księgowych jest protokół. Druk zawiera, takie elementy jak: numer, data sporządzenia i zniszczenia, a także jej przyczynę, ilość zniszczonych towarów, podpis osoby sporządzającej potwierdzenie. Co ważne, w rubrykach cena i wartość aktywni podatnicy VAT przedstawiają wartość wyrażoną w kwocie netto, a podatnicy zwolnieni z VAT uzupełniają informacje o wartości brutto. Jak wybrać firmę do niszczenia dokumentów księgowych? Decydując się na skorzystanie z usług podmiotu zewnętrznego, przeanalizuj oferty przygotowane dla Ciebie. Sprawdź cenę wykonywanego zlecenia, a także opinie o danym miejscu. Procedura niszczenia dokumentów księgowych wymaga działania zgodnie z RODO, a także posiadania certyfikatów pozwalających na realizację zadania. Dlaczego warto zlecić niszczenie dokumentów księgowych profesjonalnej firmie? Odpowiedź jest prosta. Gdy profesjonalna firma będzie likwidować niepotrzebne informacje, Ty zaoszczędzisz czas i wykorzystasz go na rozwój swojego sklepu lub zakładu. Zadbasz także o naszą planetę – makulatura powstała podczas procesu utylizacji wykorzystywana jest do produkcji papieru. Zostałeś poszkodowany w kolizji lub wypadku drogowym albo przez nieuwagę uszkodziłeś swój samochód? Obowiązkiem ubezpieczyciela jest likwidacja szkody. Zobacz, na czym polega likwidacja szkody i jakie wyróżnia się etapy likwidacji szkód z ubezpieczenia OC i tego artykułu dowiesz się:Etapy likwidacji szkody są podobne zarówno w przypadku OC, jak i AC. Różnice dotyczą dokumentacji, terminu zgłoszenia szkody czy wyboru sposobu naprawy pojazdu. Niezależnie od tego, z której polisy chcesz zlikwidować szkodę, powinieneś wiedzieć, jakie formalności na Ciebie czekają, jak możesz przyspieszyć naprawę pojazdu lub wypłatę odszkodowania i w jaki sposób uzyskać informacje o etapie likwidacji OC już od 348zł! Bez wychodzenia z domuCeny OC w 5 minutOferty 14 towarzystw ubezpieczeniowychPomoc 200 agentówCzym jest i na czym polega likwidacja szkody?Terminem „likwidacja szkody” określa się ogół czynności wykonywanych przez pracowników firmy ubezpieczeniowej po otrzymaniu zawiadomienia o szkodzie. W trakcie tego procesu ustala się:Odpowiedzialność firmy ubezpieczeniowej. Ubezpieczyciel ustala, czy powinien wypłacić zdarzenia. Szczególnie istotne są jego przyczyny i skutki, bo mają one wpływ na odpowiedzialność firmy szkód. Od rozmiaru szkody uzależniona jest wysokość odszkodowania lub rachunku za naprawę ubezpieczyciel ustali swoją odpowiedzialność, dokonuje likwidacji szkody – finansuje naprawę samochodu lub wypłaca Polskiej Izby Ubezpieczeń (PIU) w Polsce proces likwidacji szkód z OC jest sprawny, co ma związek z wypracowanymi procedurami. Jak podaje PIU, tylko użytkownicy pojazdów z obowiązkowym OC powodują ok. 1,3 mln szkód w jakim terminie i komu zgłasza szkodę?Obowiązek zgłoszenia szkody leży po stronie poszkodowanego. Czasu na poinformowanie ubezpieczyciela o szkodzie z OC sprawcy jest sporo, bo 3 lata. Inaczej jest w przypadku AC – termin zgłoszenia wskazuje firma ubezpieczeniowa w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU). Przykładowo Link4 wymaga zgłoszenia szkody w ciągu:7 dni – gdy jest to szkoda w postaci np. uszkodzenia czy zniszczenia pojazdu (termin liczy się od dnia dowiedzenia się o szkodzie).2 dni – gdy doszło do kradzieży ubezpieczonego pojazdu (termin również należy liczyć od dnia dowiedzenia się o szkodzie).Której firmie należy zgłosić szkodę z OC sprawcy? Właściwe jest towarzystwo, z którym umowę OC zawarł sprawca. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy ubezpieczyciele sprawcy i poszkodowanego należą do programu Bezpośredniej Likwidacji Szkód (BLS), a szkoda dotyczy jedynie samochodu (szkoda materialna). Wówczas zgłoszenie o szkodzie możesz wysłać do swojego ubezpieczyciela, a on zajmie się w programie BLS uczestniczy większość firm ubezpieczeniowych działających na polskim rynku. Kupując ubezpieczenie OC, warto zwrócić uwagę, czy ubezpieczyciel należy do tego programu. Jeżeli tak, to w razie szkody zwiększa się szansa, że zostanie ona szybko zlikwidowana i poszkodowany kierowca będzie mógł korzystać z naprawionego pojazdu lub szybko otrzyma należne mu odszkodowanieStefania Stuglik, ekspert ds. ubezpieczeń komunikacyjnych w każda sprawa jest oczywista. Zostałeś poszkodowany w wypadku i okazało się, że sprawca nie ma OC? Z naturalnych względów nie możesz dochodzić odszkodowania z OC sprawcy. W tej sytuacji poszczególne etapy likwidacji szkód ubezpieczeniowych leżą w gestii dowolnego ubezpieczyciela, do którego złożysz komplet dokumentów. Po wycenie szkody wypłatą odszkodowania zajmie się Ubezpieczeniowy Fundusz o ubezpieczeniach obowiązkowych nie wskazuje, jak firmy ubezpieczeniowe powinny likwidować szkody – wskazany jest jedynie termin, w jakim poszkodowany powinien otrzymać odszkodowanie. Wytyczne dotyczące technicznych aspektów tego procesu opracowała Komisja Nadzoru Finansowego w dokumencie „Wytyczne dotyczące likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych”.Jakie są etapy likwidacji szkody? Można wyróżnić trzy główne etapy likwidacji szkód ubezpieczeniowych: zgłoszenie szkody, wycenę szkody przez rzeczoznawcę i likwidację etap – zgłoszenie szkodyAby szkoda została zlikwidowana, musisz ją zgłosić do firmy ubezpieczeniowej. Aktualnie ubezpieczyciele przyjmują informacje różnymi kanałami. Przykładowo Allianz odbiera informacje o szkodach:Online – wystarczy, że wejdziesz na stronę internetową Allianz i wypełnisz – czyli w trakcie rozmowy z pośrednictwem poczty – wzór formularza zgłoszenia szkody jest dostępny na stronie internetowej wielu ubezpieczycieli szkodę zgłosisz też przez e-mail. Jeżeli chcesz wysłać informację o szkodzie w ten sposób, to zgłoszenie powinno zawierać co najmniej:Dane osobowe i kontaktowe. Podaj imię, nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL – zarówno swoje, jak i sprawcy każdego z pojazdów uczestniczących w zdarzeniu. Wskaż markę, model i numer rejestracyjny opis zdarzenia. Powinien on być jak najbardziej szczegółowy. W przeciwnym razie ubezpieczyciel może wymagać dodatkowych też skan wspólnego oświadczenia o zdarzeniu drogowym, które spisałeś ze sprawcą kolizji. Jeżeli dysponujesz zdjęciami szkody, również je prześlij – uwiarygodnią one Twoje żądanie likwidacji Pani Maria została poszkodowana w kolizji drogowej i nie mogła skorzystać z programu Bezpośredniej Likwidacji Szkód. Aby nie pominąć żadnej istotnej informacji, podczas tworzenia e-maila posiłkowała się formularzem zgłoszenia szkody zamieszczonym przez ubezpieczyciela na stronie internetowej. Dzięki temu nie zapomniała o żadnych faktach i danych, co mogłoby wydłużyć poszczególne etapy likwidacji drugi – wycena szkodyAnaliza zgromadzonej dokumentacji pozwala firmie ubezpieczeniowej ustalić swoją odpowiedzialność za szkodę. Jeżeli ubezpieczyciel jest odpowiedzialny za zlikwidowanie szkody, odbywa się jej przypadku szkód rzeczowych ubezpieczyciel korzysta ze wsparcia rzeczoznawcy – specjalisty w zakresie wyceny szkód. Musisz udostępnić pojazd do oględzin, jeśli ubezpieczyciel tego szkodę z polisy AC? W OWU znajdziesz informacje o oględzinach pojazdu. Przykładowo w OWU AC Generali można przeczytać, że:Właściciel nie może dokonać napraw w pojeździe przed oględzinami. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy oględziny nie zostały wykonane w ciągu 7 dni roboczych od otrzymania przez ubezpieczyciela zawiadomienia o zastrzega sobie prawo do oględzin samochodu również po jego przebiegają oględziny pojazdu wykonywane przez rzeczoznawcę? Specjalista ogląda samochód, opisuje uszkodzenia i dokumentuje je poprzez czasie pandemii COVID-19 niektórzy ubezpieczyciele zaczęli promować oględziny online. Odbywają się one za pomocą aplikacji, która umożliwia prowadzenie wideokonferencji. Według specjalistów ten sposób oględzin nie jest pozbawiony wad – są one pobieżne, w konsekwencji czego wysokość odszkodowania wypłacona przez ubezpieczyciela może być poszkodowany masz obowiązek dążyć do zapobieżenia – w miarę możliwości – zwiększeniu się szkody. Przykładem może być zabezpieczenie pojazdu folią, aby do jego wnętrza nie wlewała się trzeci – likwidacja szkodyLikwidujesz szkodę z OC sprawcy? Ubezpieczyciele mają obowiązek zlikwidować szkodę, czyli przywrócić samochód do stanu sprzed kolizji czy wypadku. Możesz zdecydować się na:Naprawę samochodu w warsztacie (rozliczenie bezgotówkowe). W tej sytuacji unikasz zaniżenia odszkodowania przez firmę ubezpieczeniową. Na czas naprawy możesz też liczyć na samochód zastępczy z OC sprawcy, a po naprawie pojazdu możesz jeszcze dochodzić odszkodowania za utratę wartości handlowej w formie pieniężnej. Wysokość odszkodowania zostanie ustalona na podstawie kosztorysu, a pieniądze zostaną przelane na Twój rachunek bankowy lub przesłane przekazem na adres zamieszkania. Otrzymane środki możesz przeznaczyć na naprawę pojazdu, choć nie jest to wymóg. Firmy ubezpieczeniowe nie mogą kontrolować, w jaki sposób wykorzystałeś mają obowiązek wypłaty odszkodowania w terminie 30 dni. Okres ten liczy się od dnia zawiadomienia ubezpieczyciela o szkodzie. Ponieważ nie każda sprawa jest prosta w rozpoznaniu, to ustawa o ubezpieczeniach przewiduje, że ubezpieczyciel może najpierw wypłacić bezsporną część odszkodowania, a następnie pozostałą kwotę. Łącznie na zamknięcie sprawy firma ubezpieczeniowa ma 90 dni od chwili złożenia zawiadomienia o zgadzasz się z wysokością odszkodowania i uważasz, że kwota zaproponowana przez ubezpieczyciela jest zbyt niska? Pamiętaj, że możesz się odwołać od decyzji ubezpieczyciela, a także skorzystać z pomocy Rzecznika raportu przygotowanego przez PIU wynika, że w 2020 r. firmy ubezpieczeniowe wypłaciły 5,5 mln zł z ubezpieczenia autocasco i 9 mld zł z ubezpieczenia OC komunikacyjnego. Z AC zlikwidowanych zostało 804 006 szkód, podczas gdy z OC 1 078 343 można przyspieszyć poszczególne etapy likwidacji szkody?Jako poszkodowany możesz zastanawiać się, czy masz realny wpływ na przyspieszenie etapów likwidacji szkód ubezpieczeniowych. Jest kilka sposobów, aby skrócić czas wypłaty pieniędzy lub naprawy uszkodzonego samochodu – powinieneś:Skompletować dokumenty potrzebne do likwidacji szkody i współpracować z firmą ubezpieczeniową, np. po kontakcie z rzeczoznawcą jak najszybciej udostępnić mu samochód do o zgodę współwłaścicieli pojazdu, aby odszkodowanie zostało wypłacone tylko jednemu z nich – współwłaściciele muszą wyrazić taką zgodę. Jej brak spowoduje, że firma ubezpieczeniowa wstrzyma wypłatę z warsztatem, jeżeli chcesz, aby szkoda została zlikwidowana bezgotówkowo. Od pracowników warsztatu otrzymasz do podpisu dokumenty, na podstawie których będą oni mogli rozliczyć się z leasingobiorcą? Aby przyspieszyć poszczególne etapy procesu likwidacji szkody, skontaktuj się z leasingodawcą. To on (jako właściciel samochodu) decyduje o tym, jak zostanie zlikwidowana likwidacji szkód powstałych na skutek wypadku firmy ubezpieczeniowe występują o dokumentację do policji. To powoduje, że likwidacja szkody może się przedłużyć – firma ubezpieczeniowa musi zaczekać na notatki monitorować etapy procesu likwidacji szkody?Jako poszkodowany masz prawo do informacji. Jak monitorować poszczególne etapy likwidacji szkód ubezpieczeniowych? Większość firm ubezpieczeniowych udzieli odpowiedzi na Twoje pytania na kilka sposobów. Przykładowo, PZU pozwala sprawdzić, na jakim etapie jest sprawa:Za pośrednictwem serwisu internetowego rozmowie z konsultantem na czacie serwis temu, że wielu ubezpieczycieli korzysta z nowoczesnych kanałów informacyjnych, nie będziesz musiał pisać pism czy wiadomości e-mail. Po zalogowaniu się do serwisu dowiesz się, czy firma ubezpieczeniowa przeanalizowała już dokumenty lub ustaliła wysokość Aby dowiedzieć się, na jakim etapie jest likwidacja szkody, pan Tadeusz dzwoni do ubezpieczyciela. Po przejściu procesu weryfikacji konsultant udziela mu informacji, co dzieje się z jego sprawą i odpowiada na jego ubezpieczyciel informuje o etapach likwidacji szkody?Zgłosiłeś szkodę z ubezpieczenia OC? Prawo do informacji o etapie likwidacji szkody będziesz miał Ty (osoba poszkodowana). Nie ma jednak przeszkód, abyś upoważnił do uzyskiwania informacji inną osobę (np. bliskiego członka rodziny) – wystarczy, że złożysz w firmie ubezpieczeniowej przypadku szkody, która jest likwidowana z Twojej polisy, firma ubezpieczeniowa udzieli informacji ubezpieczającemu, ubezpieczonemu i poszkodowanemu. Osoby spoza tej grupy mogą sprawdzić, na jakim etapie jest sprawa wypłaty odszkodowania, po przedstawieniu pisemnego Pani Alicja ma prawo jazdy od pół roku. Mimo ostrożnej jazdy nie uniknęła szkody – została poszkodowana w kolizji. Ponieważ nie ma doświadczenia w kontakcie z firmami ubezpieczeniowymi, udzieliła pełnomocnictwa swojemu ojcu. To właśnie on kontaktuje się z ubezpieczycielem i monitoruje kolejne etapy likwidacji warto wiedziećLikwidacja szkody to czynności, jakie firma ubezpieczeniowa wykonuje po wpłynięciu zawiadomienia o szkodzie. Ich celem jest ustalenie, czy powinna ona wypłacić doszło do likwidacji szkody z OC sprawcy, firma ubezpieczeniowa musi zostać poinformowana o szkodzie. Szkodę zgłasza poszkodowany. W niektórych sytuacjach można skorzystać z programu etapy likwidacji szkody to jej wycena i likwidacja. Szkoda z OC może zostać zlikwidowana bezgotówkowo (naprawa auta w warsztacie) lub ubezpieczyciel może wypłacić odszkodowanie w może przyspieszyć likwidację szkody, współpracując z ubezpieczycielem i dostarczając komplet niezbędnych dokumentów. W sprawę można też zaangażować – najczęściej zadawane pytaniaCo robić, gdy ubezpieczyciel odmówił mi wypłaty odszkodowania, bo nie przesłałem wymaganych dokumentów? Jeżeli otrzymałeś decyzję odmowną, a powodem jest brak dokumentów, skontaktuj się z firmą ubezpieczeniową. Otrzymasz od niej informację, jak postępować, aby proces odszkodowawczy został wznowiony. Gromadź wszystkie wymagane dokumenty. Bez nich postępowanie może zakończyć się dotychczasowym wynikiem. Czy mogę wybrać wariant warsztatowy, jeżeli przy zakupie polisy AC zdecydowałem się na kosztorys? Każdy, kto kupuje ubezpieczenie AC, musi zdecydować o sposobie likwidacji szkody. Jeżeli wybrałeś wariant kosztorysowy, nie będziesz mógł skorzystać z bezgotówkowej likwidacji szkody. Czy w każdy proces likwidacji szkody zostanie zaangażowany rzeczoznawca samochodowy? Firmy ubezpieczeniowe kierują się rachunkiem ekonomicznym. W przypadku spraw, które są proste (uszkodzenia są niewielkie), firma ubezpieczeniowa może zaproponować wysokość odszkodowania na podstawie dokumentów dostarczonych przez poszkodowanego (opis zdarzenia, zdjęcia). Odpowiadając na pytanie – nie w każdy proces likwidacji szkody zostaje zaangażowany rzeczoznawca. Czy po wypadku samochodowym muszę samodzielnie przejść etapy procesu likwidacji szkody? Na polskim rynku działają firmy ubezpieczeniowe specjalizujące się w pomocy ubezpieczonym w dochodzeniu odszkodowań. Jeżeli nie czujesz się na siłach, aby zgromadzić dokumenty i kontaktować się z ubezpieczycielem, możesz skorzystać ze wsparcia. W wielu firmach zapłacisz za usługę dopiero po otrzymaniu odszkodowania.

jakie dokumenty można zlikwidować w 2018